2014.04.30

Etyka

Etyka jest to ta część nauki, która dotyczy dobra i zła (etycznego), czyli która "zajmuje się" sprawami dotyczącymi tych pojęć.

Są dwa podstawowe znaczenia słów "dobry" i "zły":

Te dwa pojęcia są w pewnym sensie od siebie niezależne: w pewnych sytuacjach mogą być one zgodne, a w innych sprzeczne. Np. jeśli ktoś dostał do wykonania zadanie, którego celem było zrobienie czegoś złego (etycznie), i ten ktoś nie wykonał tego zadania, to zrobił źle w znaczeniu zadaniowym, bo zadanie nie zostało wykonane, ale zrobił dobrze w znaczeniu etycznym. W pewnym sensie znaczenie etyczne jest tu szczególnym przypadkiem znaczenia zadaniowego - dotyczy to tej sytuacji, gdy zadanie jest zgodne z dobrem etycznym (np. gdy celem zadania jest dobro etyczne (w jakimś zakresie lub w ogóle)).


Są jakby dwa poziomy (składające się na całość) pojęcia dobra etycznego (dla/w systemie społecznym):

Aby dążyć do dobra w sposób optymalny ("dobry"), jest potrzebny odpowiedni system (zasad), regulujący dążenie do dobra w sensie bardziej ogólnym i dążenia do dóbr w sensie mniej ogólnym.

Takim podstawowym uzupełnieniem, dla koordynacji tych dwóch poziomów dobra (tzn. dobra w sensie mniej ogólnym w stosunku do dobra w sensie bardziej ogólnym), jest sprawiedliwość.


Definicję pojęcia dobra (etycznego) w znaczeniu bardziej ogólnym, teoretycznie można by napisać od razu w całości, ale łatwiej jest najpierw napisać definicję dobra w sensie mniej ogólnym, a następnie uzupełnić ją do wersji bardziej ogólnej, konstruując w kolejnych etapach coraz bardziej rozszerzone pojęcia dobra.

Opisana poniżej definicja dobra jest ogólna, tzn. dotyczy nie tylko ludzi i Ziemi, lecz wszystkich istot i całego Wszechświata.


Definicja dobra

Gdy sytuacja dotyczy tylko jednej istoty żywej:

       Dobre dla tej istoty jest to, co ona świadomie i dobrowolnie by chciała.

Uwagi definicyjne:

  1. Użyte tu pojęcie "świadomie" (w znaczeniu bardziej ogólnym) składa się z dwóch podpojęć "świadomie", w znaczeniach:
    •   informacyjnym (tzn. że znało by się (prawdziwe) skutki tego czegoś);
    •   psychicznym (tzn. że potrafiło by się o tym właściwie myśleć, a więc nie np. podczas snu lub w stanie narkotycznym).
  2. Wynika to z tego, że na całą "świadomość" ("o czymś" czy "czegoś") składa się świadomość "wewnętrzna" (psychiczna) i "zewnętrzna" (informacyjna).

  3. 'Dobrowolny' w tym znaczeniu, że nie np. jakoś wymuszony (zob. podrozdz. o sytuacjach).

Uwaga:

Definicja zła

       Złe dla tej istoty jest to, czego ona świadomie by niechciała.

Uwagi:

  1.  

    Użycie tu "nie chcieć" zamiast "niechcieć" byłoby błędem.

  2.  

    Wyrażenie "niechcę, żeby coś było" znaczy "chcę, żeby nie było tego czegoś", natomiast wyrażenie "nie chcę, żeby coś było" znaczy: "nieprawda, że chcę, żeby to coś było". Wyrażenie "nie chcieć" (czyli zaprzeczenie "chcieć") różni się od "niechcieć" tym, że obejmuje ono także sytuację obojętną (w stosunku do "chcenia").


Pozostałe definicje i wyjaśnienia

Dobro jest to to, co jest dobre, a zło jest to to, co jest złe.

Uogólnienie pojęcia dobra dla sytuacji, która dotyczy pewnej grupy istot (i tylko jej):
dobre (w sensie: całkowicie dobre, a nie tylko częściowo) dla tej grupy jest to, co jest dobre dla kogokolwiek (z tej grupy) i nie jest złe dla każdego (z tej grupy).
(Taką grupą (dla każdej sytuacji) jest np. zbiór w ogóle wszystkich istot.)

Uogólnienie pojęcia dobra ze względu na istotność cech:
jeśli dla jakiejś istoty "coś" (np. rzecz, sytuacja, działanie) ma pewne cechy dobre (etycznie) i pewne cechy złe (etycznie), ale te cechy złe są nieistotne (mało ważne) w stosunku do cech dobrych, to można praktycznie uznać, że to "coś" jest dobre dla tej istoty.


Dobro i zło (w sensie etycznym, a nie zadaniowym) może bezpośrednio (podmiotowo) dotyczyć (raczej) tylko istot żywych, a więc nie np. kamienia, powietrza itp.. Właściwie to pojęcia "dobro" i "zło" można ograniczyć do tylko tych istot, które w ogóle w jakimś sensie mogłyby czegoś chcieć (niekoniecznie bezpośrednio świadomie (w podanych definicjach nie ma wymagania (założenia), aby te istoty były świadome)).

Sprawa istot żywych jest trochę skomplikowana.
Istoty żywe można traktować też wielowarstwowo. W pewnym sensie istotami żywymi, które (w pewnym sensie) chcą żyć (jako całość) i działają w tym celu, jak potrafią - są np.:

Na dobro całej (a więc i także w sensie czasoprzestrzennym) grupy (np. organizacji, narodu, gatunku) w pewnym sensie składa się też dobro jej wszystkich członków - w tym także, mniej bezpośrednio widoczne i czasem trudne do poznania, określenia i przewidzenia, dobro jej przeszłych i przyszłych członków.


W wielu zdarzających się sytuacjach, gdy z wielu możliwości ktoś chce wybrać najlepszą, taka najlepsza może nie istnieć, ponieważ każda z tych możliwości może mieć jednocześnie jakieś złe i jakieś dobre cechy i skutki. Często jednak można starać się (i powinno się tak robić) nie dopuszczać do sytuacji bardzo złych. Nie dopuszczać bezpośrednio oraz pośrednio, a więc też do takich sytuacji, z których bardzo złe sytuacje powstaną (tzn. po pewnym czasie będą wynikiem tych poprzednich, początkowych).


Ta teoria etyki a rzeczywistość

Zdefiniowane w tej teorii dwa pojęcia etyczne "dobro" i "zło" są (w pewnym sensie) pojęciami podstawowymi, a więc (jak wynikałoby z ich definicji) najważniejsze przy ocenie etycznej jest to, co by się świadomie chciało i niechciało.

Należało by jeszcze sprawdzić, czy te definicje (także w znaczeniu: teorie) są niesprzeczne i zgodne z rzeczywistością (pojęcie "rzeczywistość" nie jest tu konkretnie zdefiniowane, ale oczywiście nie chodzi tu np. o jakąś doktrynę, o opinię większości, jakiegoś autorytetu lub o inne teorie).

Aby zachodziła ta niesprzeczność, nie powinny istnieć sytuacje w rzeczywistości złe (tzn. że jest tam coś złego etycznie), które są wg tej teorii dobre, oraz nie powinny istnieć sytuacje w rzeczywistości dobre, które są wg tej teorii złe. Wydaje się, że ta definicja (teoria) spełniałaby ten warunek.

Tak samo można sprawdzać, czy te definicje (i teorie) są zupełne. Tzn. teoretycznie mogłyby istnieć sytuacje w rzeczywistości dobre, złe lub nieokreślone etycznie, które byłyby wg tej teorii ocenione inaczej (np. przeciwnie). Analogicznie w kierunku odwrotnym: mogłyby istnieć sytuacje wg tej teorii dobre, złe lub nieokreślone etycznie, które byłyby w (wg) rzeczywistości ocenione inaczej.

Jednym z uzasadnień tego, że to ta definicja (i teoria), a nie jakaś inna definicja lub teoria (która także może być niesprzeczna lub zgodna z rzeczywistością), powinna być uznana za tę właściwą, byłoby też na razie to, że do tej pory nie udało się (chyba) znaleźć lepszej definicji (?).



Tematy pokrewne:
Sytuacje
Teorie etyki
Sprawiedliwość
Podstawowe metody działania
Demokracja
Podstawowe ustroje społeczne

Strona główna
Spis treści